Vadeli İşlemler

Değerini bahsi geçen enstrümanın fiyat değişiminden elde eden enstrümanlardır.

* Ana para kadar yatırım yapmadan,enstrümanın ana para fiyat değişiminden bire bir kar veya zarar edilecek pozisyonlar yaratılabilir.

* Kaldıraç avantajı sağladığından uluslararası piyasalarda türev işlemlerin işlem hacmi, enstrümanların spot hacmine göre çok yüksektir.

* Borsalarda ve borsa dışında tezgah üstü piyasalarda (otc), sadece ikili anlaşmalara dayalı işlemler yapılabilir.

• Forward (Alivre) İşlemler (Tezgah Üstü)
     - Kurumsal yatırımcılar ve reel sektör kurumları.
  
  
• Vadeli İşlemler ( Borsa )
     - Kurumsal yatırımcılar, reel sektör kurumları ve bireysel yatırımcılar.
  
  
• Opsiyonlar ( Tezgah Üstü & Borsa )
     - Kurumsal yatırımcılar ve bireysel yatırımcılar.
  
  
• Swap ( Tezgah Üstü & Borsa )
     - Kurumsal yatırımcılar.

Vadeli İşlem, ileri bir tarihte,önceden belirlenen fiyat,miktar ve nitelikte ekonomik veya finansal göstergeyi,sermaye piyasası aracını, malı,kıymetli madeni veya dövizi alma veya satma yükümlülüğü getiren sözleşmedir.

Ödeme ve teslimatın işlem yapılan günde veya çok kısa süre içerisinde yapıldığı işlemlere spot veya nakit işlemler denir.Anlaşmanın bugün yapılması anlaşma yükümlülüklerinin ise gelecekte yerine getirilmesi yönünde yapılan işlemler vadeli işlemlerdir. Halihazırda ülkemizdeki sözleşmeler VİS(Vadeli İşlem Sözleşmeleri) ile sınırlıdır. Bunlar arasında da yakın vadeli IMKB 30 Endeksi ve Dolar kontratı en yoğun İşlem Gördüğü sözleşmelerdir.

* Türev araçların tümü, bir dayanak varlığın üzerine düzenlenir.

* Standart özelliklere sahiptir.

* Gelecekteki maliyeti ve geliri bugünden sabitler.

* Vadeli İşlem Sözleşmelerinin zaman sınırı ay ve yıl olarak belirtilir.

* Vadeli işlem sözleşmesi almak / satmak gelecekte oluşabilecek bir yükümlülüğü bugünden kabul etmektir. Mal ve paranın değişimi sözleşmenin vadesinde yapılacaktır. Bu arada, vadeye kadar herhangi bir zamanda ters işlem yapılarak pozisyon kapatılabilir.

• Korunma Amaçlı ( Hedging )
  Spot piyasada geleceğe dönük alım/satım ya da envanter pozisyonu olan finansal ve reel sektör katılımcılarının fiyat risklerini azaltmaları
  
  
• Yatırım Amaçlı ( Speculation )
  Geleceğe dönük fiyat değişimleri hakkındaki tahminlerini kullanarak yatırım yapma amacı
  
  
• Arbitraj Amaçlı
  Değişik vadeli VİS ve spot-VİS fiyatları arasında olması gereken ilişkiler bazında işlem yapılması
  

* Portföy Korunması,

* Düşüşlerde hızlı pozisyon alabilme imkanı,

* Açığa satış kolaylığı,

* Endeksi satın alabilme/ satabilme,

* Düşük işlem maliyeti,

* Daha düşük bir ilk yatırımla daha yüksek bir yatırımın getirisinden faydalanma olanağı,

* Esnek yatırım stratejileri uygulayabilme imkanı,

* Fiyat keşfi,

* Endeks( İMKB ) Vadeli İşlem Sözleşmeleri

    - Endeks 30 VİS

    - Endeks 100 VİS

* Döviz Vadeli İşlem Sözleşmeleri

    - TL/USD VİS

    - TL/EUR VİS

* Faiz Vadeli İşlem Sözleşmeleri

    - Gösterge DİBS VİS

    - 365 Günlük DİBS VİS

    - 91 Günlük DİBS VİS

* Emtia Vadeli İşlem Sözleşmeleri

    - Pamuk VİS

    - Buğday VİS

    - Altın VİS

VOB’ da işlem yapabilmek için hesapta bulunması gereken minimum teminat tutarıdır. Başlangıç teminatı günlük fiyat hareket sınırına göre oluşabilecek maksimum zararı karşılayacak miktarda belirlenir ve nakit veya nakde kolayca çevrilebilir değerler olarak ilgili aracı kuruma yatırılır. Aracı kurum bu teminatları Takasbank’ta ilgili müşteri hesabına tevdi eder. Yatırılması gereken başlangıç teminat tutarı, miktar veya oran olarak sözleşme bazında belirlenir. Teminatlar sözleşme sayısı bazında yatırılır. Yatırılan teminat tutarları gecelik olarak nemalandırılır.

Başlangıç teminatının günlük zarar sonucunda düşebileceği asgari seviyeyi gösterir. VOB’da başlangıç teminatının % 75’i olarak belirlenmiştir. Teminat miktarı sürdürme seviyesinin altına düştüğünde,teminatın tekrar başlangıç teminatı seviyesine yükseltilmesi gerekmektedir.

Vadeli İşlem Borsası’nda açık pozisyon sahiplerinin bir önceki uzlaşma fiyatı ile son uzlaşma fiyatı arasındaki farktan dolayı elde ettikleri kar veya zarar,hesaplarına işlem günü sonunda yansıtılır. Bu işleme "Piyasaya Göre Ayarlama (marked to market)" denir.

Uzun pozisyon bir vadeli işlem sözleşmesinde uzlaşma fiyatının alış fiyatının üzerinde gerçekleşmesi durumunda kar, tersi durumda zarar elde edilmiş olur. Kar veya zarar tutarı teminat hesaplarına günlük olarak yansıtılır.

Aynı sözleşmenin iki ayrı vadesinde, birinde kısa pozisyon alınırken, diğerinde uzun pozisyon alma durumuna yayılma denir. Bu durumda herbir sözleşme için gereken yayılma teminatı, başlangıç teminatının yarısıdır.

Örneğin ; İMKB-30 Endeks Sözleşmesinin Haziran vadesinde 2 kontrat almış (long), Ağustos vadesinde 1 kontrat satmış ( short ) olalım. Burada 1 tane yayılma pozisyonu oluşmuştur. Ayrıca bir kontratta da uzun pozisyon vardır. Teminat açısından 1 tane spread pozisyonu , 1 tane de açık pozisyon olduğu düşünülebilir.Bir açık pozisyon için istenen teminat 600 TL ise , spread' in teminatı da 600 TL olacak ve toplam olarak 1200 TL teminat yatırılacaktır.

* Uzun Pozisyon, yapılan işlemler sonucunda alım yönünde net pozisyona sahip olunmasıdır.

* Kısa Pozisyon, sahip olduğunuz toplam net pozisyonun satış yönünde olmasıdır.

* Sahip olunan pozisyona aksi yönde işlem yapmaya ters işlem (pozisyon kapatma) denir.

Spot piyasa işlemlerinde, alım-satıma konu varlığın bedelinin tamamı peşin olarak ödenir. Vadeli işlem kontratlarında başlangıç teminatı olarak adlandırılan ve işlemin toplam tutarının yaklaşık %10’una tekabül eden bir tutarın yatırılması yeterlidir.

Örnek :
1,500 TL paranız var ve 1 ay sonra $ kurunun 1.60 TL seviyesine çıkacağını düşünüyorsunuz.

Spot $/TL = 1.50 TL

1.Seçenek: 1,500 TL ile spot piyasadan 1,000 USD alırsınız.

* Bir ayın sonunda kur beklediğiniz gibi 1.60’a çıkarsa 100 TL kar edersiniz.

* Kur 1.40 TL olursa 100 TL zarar edersiniz.

2.seçenek : 1,500 TL olan anaparayı VOB’da işlem yapmak üzere teminat olarak yatırırsınız. Bu durumda kaldıraç nedeni ile 10,000 $’a kadar pozisyon alabilirsiniz.

( Kaldıraç Oranı = İşlem Tutarı / Teminat )

Başlangıç teminatı = 150 TL/ Kontrat

* 10 adet vadesine 1 ay kalmış $ sözleşmesi alırsınız. ( 1 Kontrat = $1,000)

* Vade sonunda $/ TL kuru 1.60 TL olursa karınız 1,000 TL olur.

(1.60 – 1.50) x 10 x 1,000 = 1,000 TL

* Kur 1.40’a düşer ise uzun pozisyonunuz neticesinde 1,000 TL zarar edersiniz.

Günlük olarak kar/zarar ve teminat yükümlülüklerinin hesaplanmasında kullanılan fiyattır.Uzlaşma fiyatının nasıl belirleneceği her bir sözleşme bazında borsa tarafından belirlenir ve taraflara ilan edilir.Yükümlülüklerin ifası bu uzlaşma fiyatının üzerinden yapıldığından, Borsa bu fiyatın piyasanın gerçek durumunu yansıtacak şekilde belirlenmesini sağlar.Bu nedenle gün sonu uzlaşma fiyatı genellikle seansın belirli bir bölümünde alınan fiyatların ağırlıklı ortalaması şeklinde hesaplanır.

İşlem hacmi düşük sözleşmelerde, değişik endekslerin kullanılması ve işlem hacminin yüksek olduğu dönemlerde oluşan fiyatların ilgili tarihe taşınması gibi yöntemler seçilebilir. Uzlaşma Fiyatının belirlenmesindeki son karar Uzlaşma Komitesi’ne aittir.

Sözleşmelerin ifa edilmesinde kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntemde vade sonunda dayanak varlık taraflar arasında el değiştirmez. Bunun yerine, sözleşme fiyatı ile dayanak varlığın son işlem günündeki cari fiyatı veya borsa tarafından belirlenen diğer yöntemler esas alınarak belirlenmiş fiyat arasındaki fark kadar tutar taraflar arasında el değiştirir ve sözleşme bu şekilde ifa edilmiş olur.

Borsa, manipülatif işlemleri sınırlamak ve suni arz ve talebi önleme suretiyle piyasanın sıkışmasını engellemek amacıyla, bir yatırımcının almış olduğu pozisyonları sözleşme sayısı bazında sınırlar.Bu sınırlamaya pozisyon limiti denir.

VOB 'ta döviz dışı kontratlarda herbir yatırımcının alabileceği maksimum pozisyon 10.000 olup, dövizde ise 20.000 dir; Buna mutlak pozisyon limiti denir. Mutlak pozisyon limiti aşıldığında oransal pozisyon limiti dikkate alınır; bu da ilgili kontrattaki toplam açık pozisyon sayısının %10’unu aşamaz.

VOB' da takas T+1 olarak gerçekleştirilmektedir. Seans bitiminde saat 17.25 itibarıyla Gün Sonu Uzlaşma Fiyatı kullanılarak tüm hesaplar güncellenir. Güncelleştirme işlemlerinde, öncelikle zarar eden hesapların nakit teminatlarından zarar tutarları kesilir.

Bu işlem sonucunda, teminat açığı oluşan hesaplar için ilgili müşterilere ,teminat tamamlama çağrısı yapılır.

Seans bitimi ve teminat tamamlama çağrılarının yapılması ile birlikte takas süreci başlar.

Takas süresi ; gün sonu saat 17. 25 ile , ertesi gün ( T+1 ) 14.30 arasıdır.

Teminat tamamlama yükümlülüğü ile karşılaşılması durumunda, söz konusu yükümlülüğün, T+1 günü saat 14.30'a kadar eksi nakit durumunda nakten, eksi nakit durumu yoksa ya nakten yada pozisyon kapatarak yerine getirilmesi gerekir. Teminat tamamlama yükümlülüğünü zamanında yerine getirmeyenler herhangi bir ihbara gerek kalmaksızın temerrüde düşmüş sayılır ve pozisyonları likidite edilir.

Gün içi teminat yatırma son saati : 16.55

Gün içi teminat çekme son saati : 15.40

Hesap açma son saati : 17.30

Nakit Teminatların Nemalandırılması:

Yatırılan vadeli işlem teminat hesaplarındaki TL cinsi işlem teminatları;Takasbank’ta, bulunması gereken ve çekilebilir nakit teminat olarak izlenir.
Her iki grup teminat da Takasbank tarafından günlük olarak nemalandırılır.

Kurum nezdinde günlük olarak hesapta tutulan nakit toplamı günün piyasa koşullarına göre en iyi gayret gösterilmek suretiyle nemalandırılır ve nema tutarı ilgili hesaplara günlük olarak aktarılır.Olağan dışı piyasa koşullarında nemalandırma yapılmayabilir.

Vadeli İşlem Sözleşmesi' nin fiyatı ile dayanak varlığın spot fiyatı arasındaki farka baz denir. Baz farka ilişkin beklenti ve öngörümüze göre ;

Baz farkın genişleyeceğini düşünüyorsak ;

      Uzun vadeli sözleşmede uzun pozisyon ,

      Kısa vadeli sözleşmede kısa pozisyon ,

Baz farkın daralacağını düşünüyorsak ;

      Uzun vadeli sözlemede kısa pozisyon ,

      Kısa vadeli sözleşmede uzun pozisyon ,

almak doğru olur.

Başlangıç Teminatı Olarak Kabul Edilen Kıymetler ve Değerleme Oranları :
Teminat Türü	Min. Oran	Maks. Oran	Değerleme Katsayısı
Nakit	%30	%100	1.00
Döviz	-	%70	0.95
Hazine Bonosu	-	%70	0.90
Döviz Tevdiat Hes.	-	%70	0.80
Dövize Endeksli Tahvil	-	%70	0.80
Yatırım Fonu ( B Tipi )	-	%70	0.80
Hisse Senedi ( İMKB 30 )	-	%35	0.70
Yatırım Fonu ( A Tipi )	-	%35	0.70

*Taşıma Maliyeti Modeli : Bu ana modele göre vadeli fiyatlar, alım satıma konu dayanak varlığın spot fiyatı ve bugünden teslimat gününe kadarki taşıma maliyetine(feragat edilen faiz geliri,malı tutarak kazanılan temettü veya faiz geliri,malı depolamanın, sigorta ettirmenin bedeli) bağlıdır.

*Teorik Vadeli Fiyat = Spot Fiyat + Taşıma Maliyetidir.

Örnek : Vadeli Döviz Sözleşmesi Teorik Fiyatı ( 3 ay Vadeli Kur )

 *Spot Kur = 1.40 TL ; 3 ay TL Faizi = %19 ; 3 ay $ Faizi = % 5 olsun.



Vadeli Kur = 1,4485 TL

Örnek : Vadeli Endeks Sözleşmesi Teorik Fiyatı

* Mart ayında Spot İMKB 30 = 55,000 olsun; 3 ay TL faizi = %19 ; Haziran vadeli iMKB 30 Sözleşme Fiyatı = 57,000

* F = Spot Fiyat *( 1+r)^3/12 = 57,445 olacaktır.

* Bu durumda teorik fiyata göre mevcut vadeli fiyatın düşük olduğunu düşünebiliriz.

TAŞIMA MALİYETİ MODELİNE GÖRE ARBİTRAJ ÖRNEĞİ ( DÖVİZ )

Örnek : $/TL = 1.40; 1 ay vadeli TL faiz = %18; 1 ay vadeli $ faiz =5%

1 ay vadeli $/TL = 1.43 olduğunu varsayalım.


Taşıma Maliyeti Modeliyle Teorik 1 ay vadeli $/TL fiyatı :

F = 1.4 x [(1+(0.18x(30/365))] / [1+(0.05x(30/365))] = 1.415 TL


Bugün:

1) Vadeli işlem piyasasında 1.43 fiyat ile $100.000 satın.

2) Spot piyasadan 1.4 TL’den 100.000 USD alın.

3) 100.000 USD’yi almak için %18 oran ile 1 ay vadeli TL borçlanın ( -140.000 )

4) Satın alınan dövizi, %5 ile 1 aylık mevduat yapın.


1 ay sonra vade de : $/TL kuru : 1,43

5) Vadeli $/TL pozisyonunu kapatın. -100.000 USD/+143.000 TL

6) Alınan TL ile krediyi kapatın. ( -140.000-2100) = - 142.100 TL

7) Döviz plasmanını kapatın. +417 USD

8) Toplam net bakiye = 143.000 – 142.100 = 900 TL net arbitraj karı, + $ 417 döviz getirisi.

Not : İşlem maliyetleri dikkate alınmamıştır .

TAŞIMA MALİYETİ MODELİNE GÖRE ARBİTRAJ ÖRNEĞİ ( ENDEKS )

Örnek :

18 Mart 2008 İMKB - 30 Endeks 44.800 (Spot) Yıllık Bileşik Faiz= %13.23 Portföy= 134.400TL

VOB Endeks-30(Nisan) = 44.775 (Vadeye kalan gün 42)

Yatırımcı endeks sözleşmesi için teorik fiyatı aşağıdaki formüle göre hesaplayacaktır.

Teorik Vadeli Fiyatı= Spot Endeks Değeri * e ^ ((faiz oranı) * (vadeye kalan gün sayısı / 365))

                                            = 45.487

Tabloyu görmek için tıklayınız.

ÖRNEK : ENDEKS SÖZLEŞMESİ ( MARKED TO MARKET ) İşlem Fiyatı Uzlaşma Fiyatı Kontrat Adedi Kar Zarar Teminat Tamamlama Tut. Teminat 55,000 55,000 10 Adet Alış - - 6,000 TL   55,500   500 TL - 6,500 TL   52,500   -3,000 TL 2,500 TL 3,500 TL           (Teminat 4,500 TL olan sürdürme tem.nın altına düştüğü için,T+1 14.30’a kadar 2500 TL yatırılmalıdır.)   54,000 1,500 TL 1,500 TL   7,500 TL Endeks Sözleşmelerinde 1 tick 25 puan = 2,5 TL

ÖRNEK : DÖVİZ SÖZLEŞMESİ ( MARKED TO MARKET ) İşlem Fiyatı Uzlaşma Fiyatı Kontrat Adedi Kar Zarar Teminat Tamamlama Tut. Teminat 1,40 1,40 10 Adet Satış - - 1,500 TL   1,39   100 TL - 1,600 TL   1,45   -600 TL 500 TL 1,000 TL           (Teminat 1,125TL olan sürdürme tem.nın altına düştüğü için,T+1 14.30’a kadar 500 TL yatırılmalıdır.)   1,42   300 TL   1,800 TL Döviz Sözleşmelerinde 1 tick 0,0005 = 0,5 TL

Döviz Sözleşmelerinin Korunma ( Hedge ) Amaçlı Kullanımı

• İhracatçı
  - Gelecekte döviz bazındaki girdilerin TL karşılığı değer riskini azaltmak için ;
  Döviz Sözleşmelerinde Kısa ( Short ) Pozisyon almak gerekir.
  
  
• İthalatçı
  - Gelecekte döviz bazındaki ödemelerin TL karşılığı değer riskini azaltmak için ;
  Döviz Sözleşmelerinde Uzun ( Long ) Pozisyon almak gerekir.
  
  
• Yurtdışında yatırımı olan yerli yatırımcı
  - Gelecekte döviz bazındaki yatırım getirilerinin TL karşılığı değer riskini azaltmak için ;
  Döviz Sözleşmelerinde Kısa (Short) Pozisyon almak gerekir.
  
  
• Yabancı yatırımcı
  - Gelecekte TL bazındaki yatırım getirilerinin döviz karşılığı değer riskini azaltmak için ;
  Döviz Sözleşmelerinde Uzun ( Long ) Pozisyon almak gerekir.

Endeks Sözleşmelerinin Korunma (Hedge) Amaçlı Kullanımı

• Fon yöneticisi
  
  - Hisse senedi fon getirilerinin borsa endeksindeki düşüşlerden etkilenme riskini azaltmak için ;
  Endeks Sözleşmelerinde Kısa ( Short ) Pozisyon almak gerekir.

Faiz Sözleşmelerinin Korunma (Hedge) Amaçlı Kullanımı

• Bankalar
  - Sabit faizle verilen kredilerden doğan (Mortgage) faiz getirisi riskini azaltmak için;
  Faiz Sözleşmelerinde Kısa ( Short ) Pozisyon almak gerekir.
  
  
• Firmalar
  - Değişken faizle alınan borçlardan doğan faiz gider riskini azaltmak için ;
  Faiz Sözleşmelerinde Kısa ( Short ) Pozisyon almak gerekir.

Vadeli İşlem Sözleşmelerinin Yatırım ( Speculation ) Amaçlı Kullanımı

• Endeks Sözleşmeleri
  Yerli ve yabancı bireysel ve kurumsal yatırımcıların spot hisse senetleri yerine borsa getirilerinden yararlanmaları için ;
  Yükseliş beklentileri varsa ,Endeks Sözleşmelerinde Uzun ( Long ) Pozisyon almaları gerekir.
  Düşüş beklentileri varsa ve spotta açığa satış zorlukları da göz önüne alınarak;
  Endeks Sözleşmelerinde Kısa ( Short ) Pozisyon almaları doğru olacaktır.
  
  
• Döviz Sözleşmeleri
  Döviz kurlarındaki dalgalanmalardan yararlanmak amacıyla ;
  Beklentilerimiz paralelinde her iki yönde , uzun veya kısa pozisyon alınabilir
  
  
• Faiz Sözleşmeleri
  Faiz dalgalanmalarından yararlanmak amacıyla :
  Beklentilerimiz paralelinde her iki yönde , uzun veya kısa pozisyon alınabilir.

Vadeli İşlem Sözleşmelerinin Arbitraj Amaçlı Kullanımı

• Risksiz Arbitraj ve Risk Arbitrajı
  
  Teorik fiyat modellerinin spot VİS veya değişik vadeli VİS fiyatlarına uygulanması
  
  Değişik vadeli veya değişik dayanak varlık VİS fiyatları arasındaki farkların finansal modellerinin kurulması.

Kurun değerinde yaşanan değişiklikler sonucu varlıklar ve / veya yükümlülüklerde meydana gelebilecek olumlu / olumsuz değişimler ...

TL-FX Kur Riski

FX-FX Parite Riski

FORWARD ;

Tarafların bugünden belirli bir miktar malın

alımı / satımı için belirli bir fiyat ve vadede işlemi gerçekleştirmek üzere yaptıkları anlaşma,

İşleme konu olan malın aktif bir piyasası ve spot bir fiyatının olması gerekir ,

Anlaşma = Kontrat = Zorunluluk

FORWARD	FUTURES
• Tezgah üstü piyasa(OTC) fiyatlaması	• Organize piyasa (Fiyat borsa aracılığı ile ilan ediliyor.)
• Her Miktar	• Standart Miktar
• İstenilen vade	• Standart vade
• Kısmi kaldıraç ( 1’e 3-4 )	• Yüksek kaldıraç ( 1’e 10 )
• Vadede kar zarar oluşumu	• Günlük kar-zarar ( marked to market )
• Aracı karı fiyatın içinde	• Aracı (broker) işlem komisyonu
• Kredi riski var	• Takas sistemi var ( Takasbank ), kredi riski kısıtlı
• Vadede teslimat	• % 99 ters işlem

Seans Açılışı	: 09.15
Takas Son Saati ( Temerrüt Bşl )	: 14.30
Kar Dağıtım Son Saati	: 14.35
Nakit Teminat Çekme Son Saati	: 15.40
Nemalandırma İşlemi	: 15.40
Nakit Teminat Yatırma Son Saati	: 17.20
Gayri Nakdi Tem. Yatırma / Çekme.	: 17.20
Seans Sonu	: 17.35
Uzlaşma Fiyatının İlanı	: 17.45
Teminat Tamamlama Çağrısı İlanı	: 17.45
Hesap Açma Son Saati	: 17.45
Hesap Güncelleştirme İşlemi	:

Opsiyon sözleşmeleri belirli bir vadede veya vadeye kadar, belirli bir varlığı, belirli bir miktarda, belirli bir fiyattan alma ya da satma hakkı veren sözleşmelerdir. Opsiyonu satın alan taraf aldığı bu hak karşılığında opsiyonu satan tarafa prim adı verilen tutarı ödemek zorundadır. Opsiyon sözleşmelerinde sözleşmeyi alan taraf bu hakkını vade sonunda ya da vade sonuna kadar kullanmak zorunda değildir. Opsiyonu kullanıp kullanmamak opsiyon alıcısısının isteğine bağlıdır ve satıcının seçme şansı yoktur. Kişi bu hakkı kullanmazsa ödediği prim kadar zarar eder. Opsiyon satıcısının riski ise teorik olarak sınırsızdır. Opsiyon işleme sokulmadığı takdirde zarar, ödenen primle sınırlı kalmaktadır. Dolayısıyla, sınırlı zarar olasılığı ve yüksek kaldıraç potansiyeli de üstünlükleri arasında yer almaktadır.

Alıcının; Maksimum Karı = Sınırsız,             Maksimum Zararı = Primdir

Satıcının; Maksimum Karı = Prim,               Maksimum Zararı = Sınırsızdır.

Alıcısına gelecekte belirli bir miktarda varlığı, belirli bir fiyattan alma hakkı veren opsiyon sözleşmesidir. Vade geldiğinde alıcı taraf spot piyasadaki menkul kıymetin fiyatı ile opsiyon sözleşmesindeki fiyatı karşılaştırarak opsiyonu kullanıp kullanmayacağına karar verir.

Örneğin; 1,4000 seviyesinden 5000TL prim ödeyerek 100000$’lık bir alım opsiyonu alan yatırımcı; vade sonunda Dolar/TL kurunun 1,5000 seviyesinde olması durumunda opsiyonu kullanır.

Alıcısına gelecekte belirli bir miktarda varlığı; belirli bir fiyattan satma hakkı veren opsiyon sözleşmesir. Vade geldiğinde alıcı taraf spot piyasadaki menkul kıymetin fiyatı ile opsiyon sözleşmesindeki fiyatı karşılaştırarak opsiyonu kullanıp kullanmayacağına karar verir.

Örneğin; spot piyasada euro/dolar paritesi 1,5900 seviyesinde iken; 1,5500 seviyesinden Mayıs vadede put opsiyonu satan bir yatırımcının 500$ prim aldığını varsayalım. Vade bitim tarihinde piyasa 1,5500 seviyesinin üzerinde ise; put opsiyonu satın alan kişi opsiyonu kullanmayacaktır; ve opsiyonu satan kişi 500$ primi alacaktır.

Opsiyon sözleşmesi satın alan tarafın vade sonuna kadar üç alternatifi vardır:

• Almış olduğu opsiyonu satabilir.
• Opsiyonu kullanabilir
• Kullanım süresi dolana kadar bekler ve kullanmaz; dolayısıyla verdiği opsiyon primi kadar zarar eder.

Opsiyonu satan (yazan) tarafın da üç alternatifi vardır.

• Satmış olduğu opsiyon sözleşmesini satın alabilir, böylelikle pozisyonunu kapatmış olur.
• Opsiyonu sattığı taraf hakkını kullanmak isterse yükümlülüğünü yerine getirir.
• Kullanım süresi dolana kadar opsiyonu alan taraf hakkını kullanmazsa aldığı opsiyon primini kar olarak kayıtlarına geçirir.